તાજેતરની પોસ્ટસ

December 11, 2015

મા... મારી મા - અશ્વિની ભટ્ટ

     હું હીંચકે બેસું અને તે પણ સાથે આવીને બેસે, ક્યારેક હું જાણે હમણાં જ જનમ્યો હોઉં તેમ મારી સામે અનિમેષ જોતી રહે, એકાએક તેનો હાથ મારા માથે મૂકે અને ધીરેથી કહે, તું સાચે જ ઘરડો થઈ ગયો છે. મને બાળક તરીકે, ગોદમાં રમતા ભૂલકા તરીકે જોવાની તેની આદતનું એ પરિણામ હશે કે પછી સાચે જ તેને હું બદલાયેલો લાગતો હોઈશ?
ધ અશ્વિની ભટ્ટ (The Ashwinee Bhatt) 
     નાનપણમાં તેણે મને કેટલીય વાર પીટ્યો હતો, તેની હથેળી અને આંગળીઓના સોળ પણ મારા બરડે ઊઠી આવતા, હું રોષે ભરાતો, રીસાતો, ઘરની બહાર ચાલી જતો.  રાત પડતી અને મારી પીઠ પર તેનો હાથ ફરતો, મારા બરડા પરના સોળ જાણે ભૂંસાઈ જતા, વાત્સલ્યની ઠંડક મારી પીઠ પર પ્રસરતી અને સોનેરી સોણલામાં હું ખોવાઈ જતો. પરીઓનો દેશ કેવો હોય છે એ આજે હું ભૂલી ગયો છું અને હવે ગુસ્સે થઈ જાઉં છું, ક્યારેક મેં કદીય ના બોલ્યુ હોય એવું બોલી નાંખું છું, તેને ન ગમે તેવું વર્તન પણ કરી બેસું છું, તે હજુય ગુસ્સે થાય છે. પણ હવે મને થપ્પડ મારતી નથી, મારે બરડે સોળ ઊઠતા નથી કે પહેલાની જેમ હું રીસાતો નથી. હું મોટો થઈ ગયો છું અને એટલે 'એ નહીં સમજે' કહીને તડજોડ કરી નાખું છું.  મારા મગજમાં જાણે કે ગણિત પેઠું છે, વાત્સલ્યને બદલે સમજદારી... અણસમજની મારી વ્યાખ્યા બદલાઈ ગઈ છે. હું ભણતર પામ્યો છું, મા તેવી ને તેવી જ છે, વર્નાક્યુલર ફાઇનલ ભણેલી.
     જિંદગીનાં વર્ષોએ મને રૂક્ષ બનાવ્યો છે, સંવેદનશીલતાની જગ્યા સહનશીલતાએ લીધી છે, પહેલાની જેમ કજીયો કરવાનું હું ભૂલી ગયો છું અને એટલે મારી પીઠ પર ઠંડક વળતી નથી, ક્યારેક મા સામે જોઈ લઉં છું અને કલમ થંભી જાય છે. મને ઘાણીમાં ફરતા બળદ દેખાય છે, ઘમ્મર વલોણે ઝુમતી એક જુવાન સ્ત્રી દેખાય છે તો ક્યારેક વળી ઘંટીના પડ પર  ઝૂકીને એક પગ લંબાવીને, ઘંટીની ઘરઘરાટી સાથે ગવાતું ગીત સંભળાય છે.
     એ બધું બદલાયું છે, કેરીના ઢગલા પર બેસીને કેરી ચૂસવાનો આનંદ છેલ્લા ત્રીસ વર્ષમાં ક્યારેય માણ્યો નથી, ઘઉંના ઢગલા પર ઘરના માળિયામાંથી ભૂસકા મારવાનુંય હવે બનતું નથી. કેરી હવે ગાડામાં આવતી નથી. થેલીમાં આવે છે. નંગને હિસાબે આવે છે, ઘઉંના થેલાને બદલે એલ્યુમિનિયમના ડબ્બામાં બે કે ત્રણ કિલો ઘઉં દળાય છે. માએ આ બધી પરિસ્થિતિ જોઈ છે. તે મહિનાની છેલ્લી તારીખે પણ હસતી હોય છે. તેણે મને જન્મ આપવાનું દર્દ વેંઢાર્યું છે. હું સામે છું તે જ તેને માટે બસ છે. છતાંય તેની આંખોમાં ખાલીપો છે, તે હીંચકે બેસે છે અને ગૂઢ વિચારમાં પડી જાય છે, તેની આસપાસ એકલતાની જવનિકા ઢોળાય છે, તેનું હ્દય ગૂંગળાય છે, છેલ્લા ચાર દાયકાથી તે એકલી છે. તેના કમરામાં એક છબી છે, મારા પિતાજીની, મારે માટે એ છબીનું અસ્તિત્વ આંશિક છે... ક્યારેક એ છબી પાસે જાઉં છું અને ઉર્મિઓ ઘેરી વળે છે, ક્યારેક... મને સમય નથી. દોડતી જિંદગીની આ ગાડીનો હું બેફામ મુસાફર બની ગયો છું... મારે ક્યાં જવું છે? શું કરવું છે?.. કેમ દોડું છું?.. શું પકડવા મથું છું?.. વિચારવાનો સમય નથી... હું બસ દોડ્યા કરું છું....
     પણ મા હીંચકે બેસીને માળા કરે છે... એના ચહેરા પર નિસ્પૃહતાનો અંચળો ઘર કરી ગયો છે, તેણે વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર કરી નાખ્યો છે. તેના જીવનમાંથી રોમાંચ ચાલી ગયો છે. તેની યાદને પણ તેણે સ્થિતપ્રજ્ઞની જેમ સંકેલી નાખી છે... તે રાહ જુએ છે શરીરની ઘડિયાળની ચાવી ઊતરી જાય તેની...
     હું ચાવી મચડ્યા કરું છું, ઘડિયાળની સ્પ્રિંગો તંગ કરતો જાઉં છું, મારી માને તેની ચિંતા છે. તેના ચહેરા પરનો સંન્યાસ તે મને આપવા મથે છે. આંખોમાં મોતિયા છતાં તેની કીકીઓનું માર્દવ ઘટ્યું નથી... એ કીકીઓમાં ઝરતું, વરસતું ઓજસ જાણે, અજાણે મારા પર ઢોળ્યા કરે છે... તેની જિંદગી સંકેલાશે ત્યારે એ આંખો મીંચાશે... ઓજસ ઓસરી જશે... બરડા પરના ઓજસ તો ક્યારનાય ભૂંસાઈ ગયા છે... અને ચામડી નીચે ચરબીનો થર લાગ્યો છે. એ દિવસે હું રડીશ અને પછી... કાંઈ નહીં... એ જ રફતારે હું ગાડી પકડવા દોડીશ, મૃગજળ પીવા મથીશ, ક્યારેક તેની છબી સામે જોઈશ, મારા બરડા પર ફરીથી સોળ સોળે કળાએ ખીલી ઊઠે તેની ઝંખના કરીશ... અને એ સોળને લૂંછવા... ભૂંસવા એ હથેળીનો સ્પર્શ ઝંખતો રહીશ...
     મા તો દિગંતના પ્રવાસે ચાલી ગઈ હશે, એક દિવસ મારે પણ એ પ્રવાસે જવાનું આવશે અને ત્યારે ફરી વખત એક ચકરાવો શરૂ થશે... માની ઝંખનામાં હું પુનર્જન્મની વાટ જોતો વિરમીશ.

(પુસ્તકઃ Love you મમ્મી, સંપાદનઃ રાજ ભાસ્કર, પ્રકાશકઃ બુક શેલ્ફ, અમદાવાદ, મૂલ્યઃ ૩૫૦ માંથી સાભાર) 

2 comments:

  1. આ ખરેખર કોઈ ટિપ્પણી નથી. પરંતુ તમ સરિખા સાહિત્યકારો અને ભાવકો સુધી પહોંચવાનો બીજો કોઈ મારગડો ના મળતા કોચવતા મને પણ હિમ્મત કરીને સમાચાર પારેવડાને આંયા ઉડાડયા છે, બાપલા...ખમ્મા કરજો ને કાંય ભૂલચૂક થઈ હોય તો મોટું મન રાખજો મારા વાલા.......!
    ઠીક ત્યારે..... લ્યો રામ રામ........ !
    પણ આ મારા હેત નોતરાને જાળવી લેજો હોં ને..... !



    આનંદ સાથે આપને જણાવવાનું કે "સાહિત્યસેતુ ડોટ કોમ" વેબસાઇટ કાર્યરત થઈ ગઈ છે.
    http://sahityasetu.com/ સાહિત્યકારો માટેની એક વિશેષ વેબસાઈટને નિહાળવા આપને મારું અંતરનું આમંત્રણ છે.
    જે જે સાહિત્યકાર મિત્રોએ વિગતો મોકલી છે તે મૂકી છે, બીજા જે મિત્રોની વિગતો મળતી જાય છે તે તૈયાર થઈ રહી છે. તમે પણ તમારી તમામ વિગતો તાત્કાલિક મોકલી આપશો જેથી અમો તેને પણ આ વેબસાઇટમાં સમાવી શકીએ.
    અપ્રકાશિત રચનાઓને રજૂ કરી લોકો સુધી પહોંચાડવાનું તથા પ્રકાશિત પુસ્તકોને વધુ લોકો સુધી પ્રસારિત કરવાનું એક સરળ માધ્યમ છે "સાહિત્યસેતુ ડોટ કોમ". સાહિત્ય સાથે સાહિત્યકારોને દીર્ઘ-સ્મરણીય બનાવતો આ એક પરિવારિક પ્રયત્ન જ નહીં પણ એક યજ્ઞ છે; જેમાં તમારાં સહકારની ખૂબ જ અપેક્ષા છે.
    http://sahityasetu.com/
    અહીં રજીસ્ટ્રેશન કરાવનાર સાહિત્યકારોને જાતે પોતાનું પેઇઝ અપડેટ કરવાની વ્યવસ્થા આપવામાં આવશે; જેમાં તેઓ પોતાની રચનાઓને વિવિધ કેટેગરીમાં મૂકી શકશે, પોતાના પ્રકાશીત પુસ્તકોની વિગતો મૂકી શકશે.
    http://sahityasetu.com/ દ્વારા પુસ્તકોને વિશેષ વાચકવર્ગ અને તે થકી વિશાળ બઝાર મળે તે માટેનાં પ્રયત્નો થશે.


    ReplyDelete
  2. Nice Article
    https://www.kadakmithi.com/2018/10/Freedom-of-Speech-and-Expression.html

    ReplyDelete

આપને શું ગમ્યું ને શું ખટક્યું એ જરૂર કહેજો. આભાર.