તાજેતરની પોસ્ટસ

October 25, 2015

અપરણિત મુસ્લિમ પુરુષની હિંદુ વિધવાની વાત: Ennu Ninte Moideen

     થોડાંક સમય પહેલા દક્ષિણ ભારતની તમિલ અને તેલુગુ ભાષામાં બનેલી (અને હિંદી તેમજ મલયાલમમાં ડબ થયેલી) 'બાહુબલી' ફિલ્મે ભારતભરમાં નવા-નવા કિર્તીમાન સ્થાપ્યાં અને દર્શકોના મન તેમજ સોશિયલ મીડિયા સાઇટ્સ પર ધૂમ મચાવી હતી. અત્યારે દક્ષિણ ભારતની મલયાલમ ભાષામાં બનેલી અન્ય એક ફિલ્મ 'Ennu Ninte Moideen' (Yours Truly Moideen) ત્યાં ધૂમ મચાવી રહી છે. 'બાહુબલી' epic historical fiction હતી જ્યારે 'Ennu Ninte Moideen' એક પ્રણયકથા છે. જે સત્યકથાને આધારે તે ફિલ્મ બની છે, તેની વાત અહિં કરવી છે.
     કોટંગલ કંચનમાલા અત્યારે 75 વર્ષની છે. કેરાલાના કોઝિકોડે (Kozhikode) ડિસ્ટ્રીક્ટના નાનકડા નગર મુક્કમ (Mukkam) માં આવેલું તેનું ઘર હવે પ્રેમીઓ માટે યાત્રાધામ બની ગયું છે અને કંચનમાલાને સાચા પ્રેમના પ્રતિક તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જાણે કે આખું કેરાલા પોતાના પ્રેમી માટે જીવનના લગભગ 60 વર્ષો ખર્ચી નાખનાર આ સ્ત્રીના પ્રેમમાં પડી ગયું છે.
*****
'Ennu Ninte Moideen': ડાબી બાજુ, મોઇદ્દીન અને કંચનમાલા, જેમની અદ્ભુત પ્રણયકથાના આધારે અા ફિલ્મ બની છે. જમણી બાજુ, ફિલ્મનો નાયક પૃથ્વીરાજ અને નાયિકા પાર્વતી.

     છ દસક પહેલાના ભારતમાં નવી-નવી મળેલી આઝાદીની ખુશી હતી અને જે સિદ્ધાંતો થકી એ મળી હતી, તે લોકોના મનમાં તાજા હતાં. ઈરુવાઝ્હિંજી (Iruvazhinji) નામની નાનકડી નદીના કાંઠે વસેલા નાનકડા ગામ મુક્કમમાં મુસ્લિમ અને હિંદુ પરીવારો એકબીજાના મિત્રો બની શકતાં હતાં. ધનિક મુસ્લિમ ઉન્નીમોયીનો (Unnimoyi) પરિવાર અને પ્રતિષ્ઠીત હિંદુ તિયા (Thiyya) કુટુંબના અચુતન (Achuthan) વચ્ચે સારી મિત્રતા હતી પરંતુ સમાજ એટલો રૂઢિચુસ્ત અવશ્ય હતો કે હિંદુ અને મુસ્લિમ વચ્ચે લગ્ન તો અશક્ય જ માનવામાં આવતા હતાં. (વર્તમાન ભારતમાં પણ પરિસ્થિતિ કંઈ ખાસ અલગ નથી.) એ સમયે અચુતન પોતાની પુત્રી કંચનમાલાને ડૉકટર બનાવવાના સ્વપ્ન જોતા હતા. ઉન્નીમોયીનો પુત્ર મોઇદ્દીન અને કંચન પણ બાળપણથી મિત્રો હતા.
     એકવાર ભારે વરસાદ પડતો હતો અને ઘરની ગાડી બગડેલી હોવાના કારણે શાળા જવા માટે કંચન બસમાં બેઠી હતી. આગળના કાચમાં તેણે મોઇદ્દીનની ભૂખરી આંખો અને બહોળું સ્મિત જોયું અને તે દિવસથી કંઇક બદલાઈ ગયું હોય તેમ કંચનને લાગ્યું. બસ આગળ વધી એ દરમિયાન મોઇદ્દીન તેની પાસે આવીને વાતો કરે છે. કચન માત્ર નવમા ધોરણમાં ભણતી હોય છે અને મોઇદ્દીન તેનાથી ત્રણ વર્ષ મોટો હોય છે. એ નાજુક ઉંમરે આ પ્રણયકથા શરૂ થાય છે અને મોઇદ્દીન પ્રખ્યાત મલયાલમ કવિ ચંગમપુઝા (Changampuzha) ની કવિતાઓ તેને મોકલવા માંડે છે.
     1957 માં  મોઇદ્દીન પરિવાર સમક્ષ પોતાના પ્રેમની વાત જાહેર કરે છે. તેના પિતાજી ગુસ્સામાં આવીને તેની સામે બંદૂક તાકે છે અને મોઇદ્દીન ઘર છોડી જાય છે. બીએસસી કરી રહેલી કંચનની કૉલેજ પણ બંધ કરાવી દેવામાં આવે છે. પછીના 10 વર્ષ સુધી તેમની મુલાકાત પણ થતી નથી. તે બંને વચ્ચે માત્ર પત્રવ્યવહાર થતો રહે છે અને એ પણ કંચને વિકસાવેલી ગુપ્તભાષામાં જ. 23 નવેમ્બર 1967 ના દિવસે નદીકાંઠે તેમની ટૂંકી મુલાકાત થાય છે. મુલાકાત પૂરી થાય છે ત્યારે કંચન જે જગ્યાએ ઊભી હોય છે, ત્યાંની માટી મુઠ્ઠી ભરીને મોઇદ્દીન પોતાની સાથે લઇ જાય છે.
     પછીના 15 વર્ષ સુધી ચોરીછૂપીથી તેમની નાની-નાની મુલાકાતો થતી રહે છે. ધર્મ અને સ્ત્રી એટલે કુળની ઇજ્જત એવી માન્યતાને કારણે તેમનો પ્રેમ આશા અને નિરાશા વચ્ચે ઝોલા ખાતો રહે છે. જો કંચન કોઇ મુસ્લિમને પરણે તો તેની પાંચ બહેનોના લગ્ન ન થાય, એ કારણે એ પાંચેય બહેનો પરણી જાય ત્યાં સુધી તે બંને રાહ જુવે છે. પછી ચાર વાર તેમણે ઘરેથી ભાગી જવાનું આયોજન કર્યું પણ ચારેય વખત કોઇ સમસ્યા આવી ગઈ. પહેલી વાર નક્કી કર્યું ત્યારે કંચનના ભાઈનું મૃત્યું થઈ જાય છે, બીજી વાર કંચનના પિતાને હાર્ટ-અટેક આવે છે. ત્રીજી વાર જ્યારે ભાગવાનું નક્કી થાય છે, ત્યારે કંચનની ગર્ભવતી ભાભી કુટુંબની ઇજ્જતનો હવાલો આપીને તેને રોકી લે છે. ચોથી વાર મોઇદ્દીનના પિતાનું અવસાન થઈ જાય છે. જાણે નસીબ તેમને ભેગા થવા દેવા ઇચ્છતું જ નથી. 
     જીવ્યા ત્યાં સુધી પણ મોઇદ્દીનના પિતા તેને કદી માફ કરી શકતા નથી. 11 જુલાઈ 1964 ના દિવસે તો તેઓ મોઇદ્દીનને ચાકુ મારીને ઘાયલ પણ કરે છે. ત્યારથી દરેક વર્ષે એ તારીખે કંચન અને મોઈદ્દીન એકબીજાને અચૂક પત્ર લખતા, એકબીજાને વચન આપતા, "આપણે કદી પણ જુદા નહી પડીએ અને કદી પણ બીજા કોઈને નહિ પરણીએ." 11 જુલાઈ 1982 ના રોજ કંચન પોતાના લોહી વડે આ વર્ષો જૂનું વચન પત્રમાં લખે છે.  15 જુલાઈના દિવસે એ પત્રને તે પોસ્ટ કરવા જાય છે. સાંજે જ્યારે તે ઘરે પાછી ફરી રહી હોય છે, ત્યારે તેને સમાચાર મળે છે કે 45 વર્ષનો મોઇદ્દીન ઈરુવાઝ્હિંજી નદીમાં જ તણાઈ ગયો છે. મોઇદ્દીનને બહુ સારી રીતે તરતા આવડતું હોય છે પણ નદીમાં પલટી ખાઈ ગયેલી હોડીના મુસાફરોને બચાવવામાં તે પોતાનો જીવ ગુમાવે છે.
     અહિં સુધીની વાત તો સામાન્ય પ્રણયકથા જેવી જ લાગે છે પણ અહિં જ આ પ્રણયકથામાં નવું પરિમાણ ઉમેરાય છે. પોતાના પ્રેમી પાછળ પોતાનો જીવ અાપી દેવા માટે કંચન ખાવા-પીવાનું છોડી દે છે. 13 દિવસ સુધી તે એજ અવસ્થામાં રહે છે. છેવટે તે એવી ઇચ્છા દર્શાવે છે કે જે નદીમાં મોઇદ્દીન ડૂબી ગયો છે, જેનું પાણી મોઇદ્દીને છેલ્લીવાર પીધું છે, તેના પાણીનો એક ઘૂંટ તેને પીવો છે. તેને એ ડહોળુ પાણી આપવામાં આવે છે અને તે સમયે જ કંચન પોતાના જીવનનો અંત લાવી દેવાનો નિર્ણય કરે છે. એ સમયે મોઇદ્દીનની માતા ફાતિમા તેને કહે છે કે મોઇદ્દીને બીજાનો જીવ બચાવવા માટે પોતાના જીવનનું બલિદાન આપી દીધુ હતું એટલે આવી રીતે જીવન વેડફી નાખવું તો મોઇદ્દીનને કદી પણ ગમ્યું ન હોત. ફાતિમાબીબી કંચનને મોઇદ્દીનના ઘરમાં રહીને જનસેવા કરવાનું સૂચવે છે. તેઓ કહે છે, "મોઇદ્દીને જે શરૂ કર્યું એ હવે તારે પૂરું કરવાનું છે."
     અને ત્યારથી કંચનમાલાએ એ કામ શરૂ કર્યું. બીપી મોઇદ્દીન સેવા મંદિરની સ્થાપના કરવામાં આવે છે અને તેના નેજા હેઠળ વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં આવે છે. એ ખખડધજ નાનકડી ઈમારત હવે પ્રેમીઓ માટે યાત્રાધામ બની રહી છે. તેમાં મોઇદ્દીનનું મોટા કદનું કટ-આઉટ છે, તેની બ્લેક-એન્ડ-વ્હાઇટ તસવીરો છે. તેમાં 10,000 પુસ્તકોનું સમૃદ્ધ પુસ્તકાલય છે. મહિલા ઉત્કર્ષ, એઈડ્સ પ્રતિ જાગૃતિ, વૃદ્ધો અને વિકલાંગોની સેવા, વૃદ્ધાશ્રમ, પ્રાથમિક શિક્ષણની તાલીમ, પોલીટેક્નીકના મફત વર્ગો, કુટુંબો માટે કાઉન્સે લિંગ સેન્ટર જેવી ઘણી વસ્તુઓ કંચનમાલાના વર્તમાન અને ભાવિ આયોજનોમાં સામેલ છે.
     2007 માં જ્યારે મોઇદ્દીનના મૃત્યુને પચીસ વર્ષ પૂરા થયા, ત્યારે આ પ્રણયકથા મુક્કમ ગામની બહાર પહોંચી અને પછી તેના પરથી એક ડૉકયુમેન્ટરી બની, અને હવે એક ફિલ્મ પણ બની ચૂકી છે. 61 વર્ષની આ પ્રણયકથામાં 'સ્વ' થી 'સર્વ' સુધીનો જે વિસ્તાર છે, તે જ તેને અસામાન્ય બનાવે છે!
(Indian Express માં 25/10/2015 ના રોજ Charmy Harikrishnan ના આ લેખના આધારે.)
     

6 comments:

  1. Replies
    1. અાભાર શ્વેતાજી.

      Delete
  2. No words to express feeling.

    ReplyDelete
    Replies
    1. આજના Indian Express માં વાંચ્યા પછી મને પણ તમારા જેવી જ લાગણી થઈ. એટલે જ તેને આમ શેર કરી છે.

      Delete

આપને શું ગમ્યું ને શું ખટક્યું એ જરૂર કહેજો. આભાર.