તાજેતરની પોસ્ટસ

January 07, 2014

રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામ સાથેની મુલાકાત

જ્યારથી એવા સમાચાર મળ્યા કે ભારતના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એપીજે અબ્દુલ કલામને મળવા જવાનું છે ત્યારથી એ દિવસથી રાહ જોતો હતો. ઘરમાં કે મિત્રવર્તુળમાં કોઈને વાત પણ નહોતી કરી કારણ કે આવી ઘટનાઓમાં ઘણા જોઅને તોહોય છે અને છેલ્લી ઘડીએ કોઈ લોચા પડશે જ એમ મને મનથી થતું હતું.
પણ છેવટે એ દિવસ (03/01/2014) આવી પહોંચ્યો હતો. એકબાજુ અમદાવાદના કનોરિયા સેન્ટરમાં શરૂ થઈ રહેલ ગુજરાતી લિટરેચર ફેસ્ટિવલમાં હાજર રહેવાની તાલાવેલી હતી તો બીજી બાજુ કલામ સાહેબને મળવાની અદમ્ય ઝંખના હતી. તો પણ જીએલએફના ઉદ્દઘાટનમાં તો પહોંચી જ ગયો અને ત્યાં ઘણી મજા માણી. પરંતું ત્યાં મારા પ્રકાશક રોનક શાહ (નવભારત સાહિત્ય મંદિર) મળી ગયા અને મને તેમણે યાદ અપાવ્યું કે મારે શાહીબાગ સમયસર હાજર રહેવું જરૂરી છે. એટલે ઉદ્દઘાટન સમારોહ પત્યા પછી મારે નીકળી જવું પડ્યું.

ઉત્તેજના એટલી હતી કે બધા કરતા સૌથી પહેલા હું જ ત્યાં પહોંચી ગયો અને પછી રાહ જોઈને કંટાળ્યો. જોકે સાડા ત્રણના સમયે એકને બાદ કરતા બધા જ આવી ગયા. પરંતું એ એક વ્યક્તિની રાહમાં અમારે દસ મિનિટ મોડું થયું અને એ દરમિયાન કલામ સાહેબને લંચ લેવા માટે બેસાડી દેવામાં આવ્યા. એટલે અમારે થોડીક વધારે રાહ જોવી પડી.
પહેલા એનેક્સી હાઉસની લાઉન્જમાં, ત્યા પછી ગેસ્ટ હાઉસના કોઈ રૂમમાં રાહ જોવામાં અમે લગભગ ચાલીસેક મિનિટ વીતાવી એ સમયે પણ જાતજાતના વિચારો આવતા રહ્યાં. કલામ સાહેબની વિંગ્સ ઑફ ફાયરવાંચતી વખતે સહેજે તેમનાથી પ્રભાવિત થઈ જવાનું બન્યું હતું. એ પુસ્તકના પ્રસંગોને હું યાદ કરતો હતો. દરમિયાન કલામ સાહેબના પી.એ. આવીને મળી ગયા અને ત્યાર બાદ વિંગ્સ ઑફ ફાયરઅને મેં અનુવાદિત કરેલ પુસ્તક વિકસિત ભારતની ખોજના સહલેખક ડૉ. અરુણ તિવારી પણ આવીને મળી ગયા એટલે થોડીક ધરપત થઈ.
ચાલીસ મિનિટના અંતે છેવટે અમને જવાની મંજૂરી મળી અને કલામ સાહેબના મુલાકાત રૂમમાં પ્રવેશતા જ ઘણી બધી કલ્પનાઓ ભાંગીને ભુક્કો થઈ ગઈ. તેમને વાંચીને એટલો ખ્યાલ તો જરૂર આવ્યો હતો કે કલામ સાહેબ ભપકાવાળા બ્યુરોક્રેટ તો નથી જ પરંતું મુલાકાત સમયે તેમનો દમામ અવશ્ય જોવા મળશે. તેના બદલે એકદમ અનૌપચારિક વસ્ત્રોમાં તેઓ ખૂબ જ સરળતાથી, ‘કમ્ફર્ટિંગસ્મિત સાથે ઊભા હતા. અને એ ખરેખર અમને આવકારવા ઊભા હતા! વળી મનમાં બીજી કલ્પના એમ પણ હતી કે જેમની સિક્યુરિટીમાં આટઆટલા સુરક્ષાકર્મીઓ હાજર છે તેમના રૂમમાં તેમનો અંગત મદદનીશ અને એવા એકાદ-બે વ્યક્તિઓ બગલમાં કોઈ કામના-નકામા ફોલ્ડર લઈને તો જરૂર હાજર હશે. તેના બદલે કલામ સાહેબ એકલા જ.
અંદર જઈને અમારા સૌ વતી પ્રકાશક રોનકભાઈ શાહે કલામ સાહેબનું અભિવાદન કર્યું અને તેમના હાથમાં મેં અનુવાદિત કરેલ પુસ્તક મૂક્યું. એ પુસ્તકના ટાઇટલ પર તેમની જેવી સુંદર સ્મિત વાળી તસવીર છે તેવા જ સ્મિત સાથે તેમણે એ પુસ્તક હાથમાં લીધું. કોઈ મોટો માણસ કે મોટા ગજાનો લેખક આવા સમયે પ્રોત્સાહન આપતો પ્રતિભાવ આપે કે વેરી ગુડઅચ્છા કિયા હૈકીપ ઇટ અપ…’ અથવા શાબાસી આપે કે પીઠ થાબડે. પરંતું કલામ સાહેબે તો એવી કોઈ મોટપ દાખવ્યા વિના એકદમ સરળ માણસની જેમ મુદ્દાનો જ સવાલ પૂછ્યો, “કૈસા જા રહા હૈ યે?” તેમનો મતલબ હતો કે આ પુસ્તકનું વેચાણ અને પ્રતિભાવ કેવો છે? રોનકભાઈએ તેનો હકારાત્મક પ્રતિભાવ આપ્યો.
સિદ્ધાર્થ રામાનુજ આ પુસ્તકના ટાઇટલના ડિઝાઇનર છે અને એ કલામ સાહેબ માટે વી. રામાનુજ સાહેબે દોરેલ એક ડ્રોઇંગને મઢાવીને લાવ્યા હતા. તેમણે એ ડ્રોઇંગ કલામ સાહેબને ભેટમાં આપ્યું ત્યારે પણ એજ સહજતાથી તેમણે પૂછ્યું, “યે કહાં કા ડ્રોઇંગ હૈ?” મૂળે એ ચિત્ર પોરબંદરની કોઈ વેસ્ટલેન્ડનું હતું કે જે જમીન માફિયાઓના કબજામાં હતી. ગામના લોકોએ સામૂહિક પ્રયત્નોથી તેને મુક્ત કરાવીને મીઠા પાણીની મદદથી પડતરમાંથી ઊપજાઉ બનાવી દીધી છે. આટલી જ વાત હતી પણ સિદ્ધાર્થભાઈએ પણ કદાચ મારી જેમ જ કલામ સાહેબ વિશે બહુ મોટા અને ખોટા ખ્યાલ બાંધ્યા હશે. તેમને એમ હશે કે કલામ સાહેબ પાસે આવું બધું પૂછવા સાંભળવાનો સમય ક્યાં હશે? એટલે તેમણે મનથી એવા કોઈ જ સવાલની તૈયારી નહિ રાખી હોય. જ્યારે કલામ સાહેબે ખરેખર તેમને એમ પૂછ્યું ત્યાર પેલી નાનકડી વાત પણ તેમણે ખચકાટ સહ એકદમ લંબાણથી સમજાવી.
ત્યાર બાદ કુણાલભાઈ શાહે મારી ઓળખાણ અનુવાદક તરીકે કરાવી. એક ક્ષણમાં કલામ સાહેબે મને જોઈને હાથ મિલાવ્યા. મને કહ્યું કે અચ્છા કિયા હૈઅને ફરી પાછું એક અદના આદમી તરીકે તેમણે મને પૂછ્યું કે પુસ્તક કેવું લાગ્યું. મેં કહ્યું કે, “આઇ હોપ ઑલ ધ પીપલ ઑફ અવર નેશન શેર્સ યોર ડ્રીમ. (હું આશા રાખું કે આપના સ્વપ્નમાં આપણા રાષ્ટ્રના તમામ લોકો સહભાગી બને).તેમણે એ સાંભળીને ફરી વાર સ્મિત આપ્યું.
તેમના પુસ્તકો પરથી તરત જ ખ્યાલ આવી જાય છે કે તેઓ એક બાબત દ્રઢપણે માને છે કે ભારતનો વિકાસ ભારતનું યુવાધન જ કરી શકશે. માટે તેમના અનુવાદિત પુસ્તકના પ્રકાશક, ડિઝાઇનર અને અનુવાદક તરીકે યુવાનોને હાજર જોઈને તે ખુશી અનુભવતા હતા. અત્યાર સુધી તો તેઓ તેમના રૂમમાં અમારાથી જ ઘેરાયેલા હતાં. તેમની સાથે મારી ઓળખાણ કરાવવામાં આવી ત્યાર બાદ તેમના સહલેખક ડૉ. અરુણ તિવારી પ્રવેશ્યા. તેમને જોઈને કલામ સાહેબે મારી તરફ આંગળી ચીંધીને કહ્યું, “મીટ ધી યંગ ટ્રાન્સલેટર. ઇન્હોને યે ટ્રાન્સલેશન કિયા હૈ!પ્રશસ્તિ તો કોને ન ગમે? પરંતું કલામ સાહેબને વધારે આનંદ એ હતો કે ભારતનું યુવાધન સરસ કામ કરી રહ્યું છે.
પછી ડૉ. તિવારીએ પણ મને અન્ય એક નવા પુસ્તકની માહિતી આપી અને તેની મેન્યુસ્ક્રીપ્ટ મોકલી આપવાનું વચન આપ્યું. તેમણે પણ સરળતાથી કહ્યું, “દેખ કે બતાના કી ટ્રાન્સલેશન કરને જૈસી બુક હૈ કી નહિ?” 
એ દરમિયાન રોનક ભાઈ અને કુણાલ ભાઈએ ભેગા મળીને સાથે લાવેલા પુસ્તકો બેગમાંથી કાઢી રાખ્યા હતા અને અનૌપચારિક રીતે કલામ સાહેબે મારા (અમારા) પુસ્તકનું અંગત વિમોચન કર્યું.
તેમને મળવા માટે મુલાકાતીઓની કતાર લાગેલી જ હતી એટલે અમારે અનિચ્છાએ પણ એ કક્ષની બહાર નીકળવું જ પડશે એની તો અમને જાણ હતી જ. પણ જતા-જતા મારે તેમના અનુવાદિત પુસ્તક પર તેમના હસ્તાક્ષર કરાવવા હતા એટલે મેં વિકસિત ભારતની ખોજનું પહેલું પાનું ખોલીને તેમની સામે ધર્યું. તેમણે એકદમ સૂચક નજરે મારી સામે જોઈને સમજાવી દીધું કે તેમને હસ્તાક્ષર આપવામાં કોઈ જ વાંધો નથી પરંતું તેમની પાસે પેન નથી. (આવા સરળ માણસ હસ્તાક્ષર આપવા ખિસ્સામાં પેન લઈને તો ન જ ફરતા હોય.) એટલે મેં મારા ખિસ્સામાં રહેલી પેન તેમને આપી. તેમણે હસ્તાક્ષર કરી આપ્યા. સિદ્ધાર્થ ભાઈ તેમનું એક કેરીકેચર પણ ઘરેથી બનાવી લાવેલા જેની પર તેમણે પણ હસ્તાક્ષર લીધા. હસ્તાક્ષર કરીને યાદ રાખીને તેમણે એ પેન મને પાછી પણ આપી.
અમે બધા સરળ માણસની સાદગીથી અંજાઈને એ રૂમમાંથી બહાર નીકળ્યા હતા. રૂપિયાનો સિક્કો ખખડાટ કરતો હશે, હજારની નોટ નહિ. ખરૂને?

6 comments:

  1. ચિરાગભાઈ ખરેખર સુંદર અનુભવ રહ્યો ( અમારા માટે વાંચવાનો પણ ) . . . ' વિકસિત ભારત'ની ખોજમાં ' પુસ્તક સત્વરે લેવાશે . . . આ ક્ષણ ખરેખર આપનું સંભારણું બની રહેશે .

    ReplyDelete
    Replies
    1. સાચી વાત છે નિરવભાઈ. સંભારણું તો અણમોલ છે. પુસ્તક નોન-ફિક્શન છે અને તેમાં મેટાફિઝિકલ એલિમેન્ટ્સ + વિજ્ઞાનનો એક અજીબ સમન્વય કરવાનો કલામસાહેબે પ્રયત્ન કર્યો છે. વાંચીને જણાવજો કે અનુવાદમાં ક્યાં-ક્યાં કચાશ રહી ગઈ છે.

      Delete
  2. બીરેન કોઠારીJanuary 7, 2014 at 1:23 PM

    આ પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલા સૌને અભિનંદન. અને આ અનૌપચારિક અનુભવ અહીં વહેંચવા બદલ આભાર.

    ReplyDelete
    Replies
    1. આભાર બીરેનભાઈ. ગયા અઠવાડીયે જ ઉર્વીશભાઇને મળવાનું બન્યું હતું અને તમને ત્યાં યાદ કર્યા હતા.

      Delete
  3. કલામ સાહેબ એક અધભૂત માનવ. તમે નસીબદાર કે એમના પુસ્તક નો અનુવાદ કરવા મળ્યો અને એમને સદેહે મળવા પણ મળ્યું. એમના બધા પુસ્તકો અનુવાદિત કરો એવી મહેચ્છા.

    ReplyDelete
    Replies
    1. નિઃશંક તે એક અદ્દભુત માણસ છે અને તેમના મોટા ભાગના પુસ્તકોનો ગુજરાતી અનુવાદ થઈ ગયો છે. જે એકાદ-બે બાકી છે તેની પર કામ ચાલુ જ છે, એટલે થોડા સમય બાદ એ પણ તમારા હાથમાં જરૂર આવશે. શુભેચ્છાઓ માટે આભાર.

      Delete

આપને શું ગમ્યું ને શું ખટક્યું એ જરૂર કહેજો. આભાર.