તાજેતરની પોસ્ટસ

April 16, 2012

યુ.કે. બાઇટ્સઃ દેશ-વિદેશની એજ્યુકેશન સિસ્ટમના બાઇટ્સ


હું જે સ્થળે કામ કરું છું ત્યાં વિવિધ દેશોના ૧૮૦૦ થી વધારે લોકો કામ કરે છે. ઘણી વાર તો સાંભળ્યું પણ ન હોય તેવા દેશની કોઈ વ્યક્તિ સહકાર્યકર તરીકે મળી જાય. જેનો ઉચ્ચાર કરવો અઘરો છે તેવા દેશ જીબુતી (Djibouti) કે કિરિબસ (Kiribati) કે એક બિસ્કિટ બનાવતી કંપનીની યાદ અપાવતા માનકો (Monaco)ના સહકાર્યકર મળેલા છે. દરેક જોડે વાતો કરવાથી ઘણું જાણવા-સમજવા મળે છે. અને તે બધા સાથે હું જે-તે દેશની એજ્યુકેશન સિસ્ટમની વાત તો અચૂક કરું. તેમાંથી જાણવા મળેલી કેટલીક વાતોઃ
·    ચાઇનાથી અહીં ભણવા આવેલા મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ ત્યાંના પ્રશાસનના ખર્ચે જ ભણવા આવતા હોય છે. તેમની કૉલેજની ફી ઉપરાંત અહીં આવવાનો, રહેવાનો ખર્ચ પણ તેમને પ્રશાસન જ આપે છે. માટે મોટા ભાગે તો ચાઇનીઝ વિદ્યાર્થીઓ પાર્ટ ટાઇમ કામ પણ નથી કરતાં હોતા. આ બધી સુવિધાઓની સામે પ્રશાસન તરફથી માત્ર એક જ શરત હોય છે કે ભણતર પૂરું કરીને, જરૂરત હોય તો વર્ક એક્સપીરિયન્સ લઈને, વિદ્યાર્થીએ ચાઇના પરત ફરવાનું. એ દેશને કેટલો મોટો ફાયદો?
·    યુ.કે. સહિત ઘણા બધા યુરોપિયન દેશોમાં વ્યાજ વિનાની સ્ટુડન્ટ લોનની પધ્ધતિ છે, જે આપણા કરતાં અલગ છે. સ્ટુડન્ટ લોનનો મતલબ કમાણી નહી પણ ‘દેશના ભવિષ્યમાં રોકાણ’ એમ કરવામાં આવે છે. યુનિવર્સિટી કે કૉલેજની ફી વધારે હોય છે (અને વધતી જાય છે.) માટે અહીંની બેંકમાંથી વિદ્યાર્થીને સરળતાથી લોન મળી શકે તેવી વ્યવસ્થા હોય છે. એક લિથુએનીઅન મિત્રએ આપેલી માહિતી મુજબ તેને લોન લેવા બેંકમાં માત્ર ચાર જ દસ્તાવેજ આપવા પડ્યાં- યુનિવર્સિટી તરફથી કોર્સની ફી અને અન્ય ખર્ચને લગતો પત્ર, સરનામાનો પુરાવો, પાસપોર્ટ અને એન.આઇ. કાર્ડ. આ ચાર વસ્તુ સાથે તે બેંકમાં ગઈ અને અડધો કલાકમાં બધું કામ પતી ગયું. યુનિવર્સિટીને પ્રથમ સત્રની તેની ફી અને હોસ્ટેલના ખર્ચનો ચેક ત્રીજા દિવસે મળી ગયો (અને બાકીના સેમિસ્ટર શરૂ થવાના હોય તે વખતે ચેક મળી જશે તેવો બેંકનો પત્ર પણ). આટલે સુધી તો બધું બરાબર લાગે છે, પણ આગળની વાત આપણને આશ્ચર્ય પમાડે તેવી છે. આ લોન લેવા માટે કોઈ પ્રકારની ફી નથી ભરવી પડતી કે કોઈ પ્રકારનું વ્યાજ પણ નથી ભરવું પડતું. અને લોન ચૂકવવાની ત્યારે જ કે જ્યારે કોર્સ પતી ગયા પછી સંતોષજનક પગાર સાથેની નોકરી મળે. ધારોકે £૫૦૦૦ ની લોન લીધી છે, તો કોર્સ પત્યા પછી અને વ્યવસ્થિત નોકરી મળ્યા પછી £૨૫ કે £૫૦ કે તેથી પણ ઓછા માસિક હપ્તા ભરીને શાંતિથી માત્ર અને માત્ર £૫૦૦૦ જ પાછા આપવાના. જ્ઞાતિ-જાતિના આધારે ફી ઘટાડવી કે શિષ્યવૃત્તિઓ આપવી કે ઓછા ગુણ હોવાં છતાં એડમિશન આપવા કરતા શું આ વધારે સારો વિકલ્પ નથી?
·    એક ઈસ્ટોનિઅન મિત્રએ જણાવ્યું કે તેમના દેશમાં દરેક વિદ્યાર્થી માટે બે વર્ષ લશ્કરમાં તાલીમ લેવી હજી પણ ફરજિયાત છે.
·    બાર સાયન્સ ભગવાનની કૃપાથી પાસ કર્યા બાદ હું અંગ્રેજી સાહિત્યનો અભ્યાસ કરવા માંડ્યો પણ સાયન્સના મિત્રો સાથે સંપર્ક તો હતો જ અને તે વખતે બનેલી એક ઘટના યાદ આવે છે. અમારી સાથે બાર સાયન્સમાં ભણતા એક છોકરાને ૪૯% હતાં અને તે ઓ.બી.સી.નું ફળદ્રુપ સર્ટિફિકેટ ધરાવતો હતો માટે તેને ડેન્ટલ કૉલેજમાં પ્રથમ મેરિટ વખતે જ એડમિશન મળી ગયું હતું. મારા અભ્યાસ બાદ જ્યારે હું અંગ્રેજી ભાષાના ટ્યુશન્સ આપતો હતો તે વખતની બીજી એક ઘટના પણ આ સાથે જ યાદ આવે છે. અમદાવાદની વલ્લભ વિદ્યાનગરનો એક તેજસ્વી છોકરો મારી પાસે અંગ્રેજી ભણતો હતો. તેનું પરિણામ ૮૮% આવ્યું (અને તે વખતે નવી-નવી આવેલી મેરિટની પરીક્ષામાં પણ તેનો દેખાવ સારો હતો) પણ તે ઓપન કેટેગરિમાં હતો માટે તેનું એમ.બી.બી.એસ. કે ડેન્ટલનું સપનું પૂરૂ ન થયું અને તેણે એન્જિનિયરિંગમાં એડમિશન લીધું હતું. હવે વિચાર એમ આવે છે કે દેશને કેવો ડૉકટર મળ્યો?
આપણી શિક્ષણ પદ્ધતિને લગતા ઘણા પ્રશ્નો છે અને તેના જવાબો આપણે જ શોધવાના છે કે જેથી આવનારી પેઢીને આવા પ્રશ્નો પૂછવાની જરૂર ન પડે.

2 comments:

  1. શરત મારીને કહું છું કે ૪૯ ટકા સાથે મેડિકલમાં ગયેલો છોકરો ભગવાનની સંપૂર્ણ સહાય સિવાય ડોક્ટર ન બની શકે. મેડિકલમાં આવા નમૂનાઓ ૧૦ વર્ષ કાઢે છે, અને છેવટે આરામથી જોબ પણ મેળવે છે - અને છેવટે પીડાવાનું લોકોને જ આવે છે, એ લોકોને પણ ભગવાન જ બચાવી શકે. બીજુ શું?

    આપણા દેશની જડમૂળમાંથી વાટ લાગી છે, છતાંય દેશ પ્રગતિ કરે છે (અથવા એવું કહેવાય છે), એ તદ્ન નવાઈની ઘટના છે. કદાચ વસ્તી જ એટલી છે કે દર ૧૦,૦૦૦ એ એક સારો માણસ પાકે તો ય બીજા ટચૂકડાં દેશોને પાછળ પાડી દે ;)

    ReplyDelete
    Replies
    1. કાર્તિકભાઇ,
      હવે ભારત આવીશ ત્યારે એ મિત્રને શોધવાનો પ્રયાસ કરીશ. મને વિશ્વાસ છે કે તમે તે બાબતમાં સાચા જ હશો. અને દર ૧૦,૦૦૦ નંગમાંથી ૧ હીરા વાળી વાત રમૂજી લાગે છતા વાસ્તવિક હોઈ શકે છે. અમારા ૧૮૦૦ના સ્ટાફમાંથી ઓછામાં ઓછા ૫૦૦ તો ભારતીય જ હશે. આ વાત જાણીને એક વાર મને એક આઈરિશ મિત્રએ કંઈક એવા જ મતલબનો પ્રશ્ન પૂછ્યો કે 'તમે બધા અહીં જ છો, તો ભારતદેશ આટલી બધી પ્રગતિ કેમ કરી રહ્યો છે?'

      Delete

આપને શું ગમ્યું ને શું ખટક્યું એ જરૂર કહેજો. આભાર.