તાજેતરની પોસ્ટસ

December 31, 2011

વાર્તામાસિક 'મમતા' નો પ્રથમ અંક

          'આવતી કાલના વાર્તાકારોનું આજનું માસિક' ટેગલાઈન સાથેના વાર્તામાસિક 'મમતા'ના પ્રવેશાંકમાં એકાદ-બે ને બાદ કરતા બધાં જ વાર્તાકારો આજના અથવા ગઈકાલના છે. [મલયાનિલ, રઘુવીર ચૌધરી, ચીનુ મોદી, રજનીકુમાર પંડ્યા, મણિલાલ દેસાઈ, બાબુ સુથાર, વિજય શાસ્ત્રી, રાજેન્દ્ર પટેલ, નિલેશ રાણા, હિંમત કપાસી, રીમા શર્મા, ફરનાન્દો સોરેન્તિનો (અનુવાદઃ બાબુ સુથાર), બકુલ બક્ષી] જોકે પહેલા જ પાને સંપાદક શ્રી મધુ રાયે લખ્યું છે કે હવે પછીના અંકોમાં નવોદિત લેખકોને મોકો મળશે.
          આમ તો પ્રથમ અંકની પ્રિન્ટેડ કોપી રસ ધરાવનારાઓને વિના મૂલ્યે મોકલી આપવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું પણ તે શક્ય ન બનતા પ્રવેશાંકની PDF નકલ મોકલી આપી છે, એ બદલ આભાર. તે ઇમેલમાં એમ પણ લખ્યું છે કે 'feel free to circulate the attached (issue of magazine) among your friends'. જેને તે વાંચવામાં રસ હોય તે આ લિંક પર ક્લીક કરે.
           હજી આ માસિકનું લવાજમ માત્ર ભારત અને યુ.એસ. માટે જ છે અને અમે યુ.કે. વાળા રાહ જોઈ રહ્યા છીએ. માત્ર PDF નકલનું લવાજમ શરૂ કરશો, તો પણ ચાલશે. (મોબાઈલમાં ગમે ત્યારે વાંચી શકાય ને!)

December 28, 2011

અશ્વિની ભટ્ટઃ લોખંડી વાચકોનો લેખક – શેખાદમ આબુવાલા

પારો સ્થિર થઈ શકે છે, અશ્વિની ભટ્ટ નહિ. એ ગતિનો માણસ છે. એને વિગતિનો જેમ ભય નથી તેમ પ્રગતિનો મોહ પણ નથી. એને ગતિ જોઈએ. ગમે તે દિશામાં. ગમે તે દશામાં. આ ચંચલપગો માનવી મર્યા પછી ચિતા પર સખણો રહેશે કે કેમ તે પણ એક સવાલ છે.
‘લજ્જા સન્યાલ’, ‘શૈલજા સાગર’, ‘નીરજા ભાર્ગવ’ અને ‘આશકા માંડલ’ જેવી અત્યંત લોકપ્રિય નીવડેલી ધારાવાહી નવલકથાઓ લખીને સંદેશ સાથે ‘સેવક’નો પણ ફેલાવો વધારનાર અશ્વિની ભટ્ટ માત્ર નવલકથાકાર નથી, એ બીજું ઘણુંબધું છે. આ ઘણુંબધુંનું લિસ્ટ તૈયાર કરવા બેસીએ તો તે એની નવલકથા જેવું જ લાંબું થઈ જાય.
અશ્વિની ભટ્ટ ઝડપી અનુવાદક છે. એના અનૂદિત પુસ્તકોની સંખ્યા એંસીથી ઓછી નથી. એ સપ્તરંગી પત્રકાર છે. જોઈએ તે રંગની કમાન કાગળ ઉપર ઉતારી શકે છે. એ કાબેલ મૅનેજર છે. પ્રેમાભાઈ હૉલનું મૅનેજમેન્ટ તેનો બોલતો પુરાવો છે. રંગભૂમિનો મજનૂ છે – રંગભૂમિની લયલા માટે પોતાના કપડાં ફાડે તેવો, એ અચ્છો અભિનેતા છે, દિલેર દિગ્દર્શક છે (પણ કાયમ નિચોવાતો), નિર્માતા છે. એની ખોપડીમાં ભેજું નથી, કૉમ્પ્યુટર છે. ચીવટ અને ચોક્સાઈમાં એ રુક્ષ છે તો લાડ અને લાગણીમાં એ ઋજુ છે. એની બૌદ્ધિક તીક્ષ્ણતા સુપર બ્લેડને તો એની વિનોદવૃત્તિ વિનોદ ભટ્ટને બે ઘડી વિચારમાં મૂકી દે તેવી છે.. અને સૌથી વધુ તો એની યોજનાશક્તિ એવી તો ધારદાર છે કે મને ક્યારેક થાય છે કે નહેરુ, શાસ્ત્રી અને (મિસિસ) ગાંધી ને તો જાણે તેની જાણ નહોતી પણ જો મોરારજી દેસાઈને તેની જાણ થાય અને પ્લાનિંગ કમિશનમાં અધ્યક્ષ તરીકે એની નિમણૂંક કરવામાં આવે તો પહેલાં પાંચ વર્ષમાં જ એ પાંચ પંચવર્ષીય યોજનાઓ પૂરી કરી દેખાડે અથવા પૂરી કરી છે તેવું પુરવાર કરી બતાવે.
અશ્વિની ભટ્ટ લોખંડી વાચકોનો લેખક છે, અને એ પણ આકર્ષક અકસ્માત છે કે તેની કલમમાં લોહચુંબક પણ ભારોભાર ભરેલું છે.
(શેખાદમ આબુવાલા દ્વારા લખાયેલો આ અશ્વિની ભટ્ટનો વર્ષો જૂનો ટૂંકો પરિચય તેમની ઘણી નવલકથાઓના છેલ્લા પાના પરે છપાયેલો જોવા મળે છે અને તેને વારંવાર વાંચવો ગમે છે, માટે આ બ્લોગ પર તેને મૂક્યો છે.)

December 26, 2011

યુ.કે. બાઇટ્સઃ 'દેસી બોયઝ' ફિલ્મ- ભારતીય સમાજનો પ્રગટ દંભ

          જે સમાજમાં લગભગ ૧૭૦૦ વર્ષ પહેલા 'કામશાસ્ત્ર' નામનો ગ્રંથ રચાયો, સ્વીકારાયો અને વખણાયો  તેમાં ખબર નહી કેમ કામ (sex) નું નામ (જાહેરમાં) લેવામાં આવે ત્યારે લોકો નાકનું ટેરવું ચડાવવામાં સભ્યતા સમજે છે. અને તેનું ઉદાહરણ આજે 'દેસી બોયઝ' ફિલ્મમાં જોવા મળ્યું. આ ફિલ્મમાં જે દંભ જોવા મળ્યો, તેની વાત કરું.

  • બંને હિરો બેરોજગારીને કારણે એસ્કોર્ટ એજન્સીમાં કામ કરે છે પણ જનતાની નજરમાં હિરો રહેવા તેમણે નિયમ રાખ્યો છેઃ 'No Sex.' બધા જ જાણે છે કે વાસ્તવિકતા શું છે છતાં એવો દંભનો પડદો રાખવામાં આવ્યો છે કે હિરો ને sex સાથે સંબંધ જ નથી. ઃ)

  • છેલ્લે આવતા કોર્ટના દ્રશ્યમાં પણ એક વકીલ દ્વારા એજ વાતને ઉછાળવામાં આવી કે આ કામ કરનારને જાણે કે માતા-પિતા બનવાનો અધિકાર જ નથી. શું સેક્સ-વર્કર્સને બાળકો હોવા જ ન જોઈએ? વાસ્તવિકતા તો એ છે કે યુ.કે.ના Social Security Department પર એટલો ભાર છે કે માતા-પિતાની બેકારીને કારણે ફોસ્ટર કેરમાં રહેતાં બાળકોના માતા-પિતા જ્યારે એમ કહે છે કે તેઓ આર્થિક રીતે પગભર છે ત્યારે, યોગ્ય તપાસ બાદ બાળકને રાજીખુશીથી માતા-પિતા (કે ગાર્ડિયન) ને પાછુ સોંપવામાં આવે છે.
          એવું કહેવામાં આવે છે કે સાહિત્ય (કે ફિલ્મ/સિરિયલ) ને માણવા માટે willing suspension of disbelief સાથે જ જવું. પણ જ્યારે ૧૨૦ કરોડની વસ્તી ધરાવતા ભારતદેશના નાગરિક તરીકે આવો દંભ જોવા મળે ત્યારે બોલ્યા વિના રહેવાતું નથી. આ સંદર્ભે જય વસાવડાનો થોડાક વર્ષો પહેલા લખાયેલો આ લેખ હજી પણ વાંચવા જેવો છે.

December 20, 2011

અશ્વિની ભટ્ટની ચસચસતી નવલકથા 'નીરજા ભાર્ગવ'


શ્રી અશ્વિની ભટ્ટ
શ્રી અશ્વિની ભટ્ટ સાથે એક સાંજ માં શ્રી ર્વી કોઠારી નોંધ્યું છે કે અશ્વિની ભટ્ટ તેમની અમુક નવલકથાઓને નવલકથા ગણતાં માત્રસ્ટોરીટેલિંગગણે છે. ર્વી કોઠારીના શબ્દોમાં, ‘પોતાની નવલકથાઓમાંથી બે-ત્રણ સિવાયની બાકીની કથાઓને તેમણેસ્ટોરીટેલિંગતરીકે ઓળખાવી. સાહિત્યિક માપદંડ પ્રમાણે એવા હવાચુસ્ત વિભાગો પડાય એમ નથી, છતાં તેમને લાગે છે કેઓથાર’, ‘અંગાર’, ‘આશકા માંડલખરા અર્થમાં નવલકથા છે. કારણ કે તેમાં સ્ટોરીટેલિંગ ઉપરાંત મુખ્ય પાત્રોના માનસપ્રવાહોનું ઊંડાણભર્યું આલેખન છે.’ એજ માપદંડ મુજબ આપણેઆખેટ’, ‘ફાંસલોઅનેકટિબંધને પણ નવલકથા ગણી શકીએ. અશ્વિની ભટ્ટનીકસબ’, ‘કરામત’, ‘કમઠાણઅનેઆયનોલઘુનવલ ગણી શકાય. ‘લજ્જા સન્યાલ’, ‘શૈલજા સાગરઅનેનીરજા ભાર્ગવને અશ્વિની ભટ્ટસ્ટોરીટેલિંગગણે છે.
આમ જોવા જઈએ તો કોઈ પણ કથાનું હાર્દ તેની વાર્તા હોય છે અને વાચકને કથા જકડી રાખે છે. જો લેખકે રોચક, ત્રિપરિમાણિય પાત્રો સર્જ્યાં હોય પણ કથાવસ્તુ નબળી હોય, તો તે કથા રસપ્રદ બનતી નથી. પણ બીજી બાજુ, ‘પાત્રોના માનસપ્રવાહોનું ઊંડાણભર્યું આલેખનકર્યા વિના પણ એક રોચક વાર્તા રજૂ થઈ હોય, તો તે નિઃશંક કોઈ પણ વાચકને ગમશે . માટે અશ્વિની ભટ્ટનું પુસ્તક નવલકથા હોય કેસ્ટોરીટેલિંગ’, વાચક તો તેને આવકારશે .
નવલકથા 'નીરજા ભાર્ગવ'
તેમની નવલકથા કે સ્ટોરીટેલિંગનીરજા ભાર્ગવને માત્ર એક વાક્યમાં વ્યક્ત કરવી હોય, તો કહી શકાય કેનીરજા ભાર્ગવએટલે ચરબી વગરની, ચુસ્ત, ચસચસતી નવલકથા. રાજગઢ નામના એક નાનકડા રેલ્વે સ્ટેશનથી શરૂ થતી કથા નેક-બ્રેક સ્પીડ થી કહેવાઈ છે અને પાત્રોના માનસપ્રવાહોનું ઊંડાણભર્યું આલેખન નથી, તેમ છતાં પણ પાત્રો રસપ્રદ રીતે આલેખાયા છે. અને પાત્રોના માનસપ્રવાહોની સાવ અવગણના પણ નથી કરવામાં આવી. જ્યાં-જ્યાં જરૂર છે, ત્યાં-ત્યાં રજૂ પણ કરવામાં આવ્યાં છે.
જેમ કે કથાનો નાયક એસ. એમ. બાલી સાવ અજાણી છોકરી નીરજાને જીવના જોખમે મદદ કરવા કેમ તૈયાર થાય છે, પ્રશ્નનો જવાબ બાલીના માનસપ્રવાહોમાંથી જાણવા મળે છે. પહેલી નજરે બાલી નાયિકા નીરજા ભાર્ગવના રૂપથી અંજાઈ જાય છે. ‘પણ છોકરીનું રૂપ મને અજ્ઞાત રીતે સ્પર્શી ગયું હતું. સાચું પૂછો તો, જો કદરૂપી હોત તો મેં તેને પોલીસને હવાલે કરી હોત.’ (પેજ ૨૦) રૂપથી અંજાઈ ગયા છતાં મદદ કરવી કે નહી તેવા કોઈ નિર્ણય પર નાયક પહોંચે તે પહેલા પોલીસ આવી પહોંચે છે અને અનિશ્ચિત દશામાં અજ્ઞાત પણે નીરજાના રૂપથી નાયક પ્રેરાય છે. ‘પોલીસને તેની હાજરી કે મડદાની વાત કહી શકવામાં મહદ અંશે મારી અનિર્ણયાત્મકતા જવાબદાર હતી.’ (પેજ ૨૧) છેવટે તર્ક લડાવીને જોખમ લેવાની તૈયારી સાથે બાલી નાયિકા નીરજાને મદદ કરવા તૈયાર થાય છે. ‘તે સાચું બોલતી હશે? મને ફસાવતી હશે? ગમે તેમ અત્યારે મને તેને બને તેટલી મદદ કરવાનું મન થઈ આવ્યું.’ (પેજ ૨૫) આમ પાત્રના ‘માનસપ્રવાહોનું ઊંડાણભર્યું આલેખન’ નથી છતાં તેની સાવ અવગણના પણ નથી કરવામાં આવી.
અશ્વિની ભટ્ટની નવલકથા વર્ણનાત્મકથી વધારે ઘટનાત્મક છે અનેનેક બ્રેક સ્પીડથી ઘટનાઓ એક પછી એક બનતી જાય છે અને વાચક એક પછી એક પાના ફેરવતો ક્યારે વાર્તાના અંત સુધી પહોંચી જાય છે, તે ખબર પણ નથી પડતી. માટે પાત્રાલેખનની તક બહુ રહેતી નથી, તેમ છતાં અશ્વિની ભટ્ટે વાસ્તવિક પાત્રસૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું છે. નાયક એસ. એમ. ચેતન  બાલી, નાયિકા નીરજા ભાર્ગવ, ઇન્સ્પેક્ટ જયસ્વાલ, ઇન્ટરપોલ એજન્ટ વિક્રમ બેલાની, ડૉ. જયસ્વાલ, જાનુ હૈદર, પૉલ બેડા, ડૉકટર ભાર્ગવ, ડૉકટર માલુ, ટોડર, ક્રિસ્ટિયાના સુબ્રાતો, રાજગઢ સ્ટેશનનો સ્ટાફ, પોલીસ સ્ટેશનનો સ્ટાફ, ડોગ સ્ક્વોડ અને ડો. માલુના રિસર્ચ સેન્ટરનો સ્ટાફ એમ ઘણા બધા પાત્રો લેખકે નાનકડી નવલકથામાં ઉપસાવી આપ્યા છે.
રાજગઢ રેલ્વે સ્ટેશનથી આગળ વધીને કથા નજરબાગ નામક ખંડેરમાં પહોંચે છે અને ત્યાંથી છેવટે ડૉકટર માલુના રિસર્ચ સેન્ટરમાં અંત પામે છે. ત્રણેય જગ્યાઓ અશ્વિની ભટ્ટની આગવી શૈલી મુજબ સુંદર રીતે ચિત્રિત થઈ છે. વચ્ચે-વચ્ચે નિરજાના જીવનના ફ્લેશબેક આવતાં રહે છે અને તેની રજૂઆત ખૂબ ચતુરાઈપૂર્વક એવી રીતે થઈ છે કે જેથી વાચકનો રસ જળવાઈ રહે અને કથાનક સમયના એક બિંદુ પર થંભી ગયું છે, તેમ લાગે. ડૉકટર માલુની અંડરગ્રાઉન્ડ લેબોરેટરીમાં જે છેલ્લી લડાઈ થાય છે, તે પણ રોચક રીતે અને ખૂબ ઝીણવટથી આલેખવામાં આવી છે. લડાઈ દરમિયાન પાત્રોની ગણતરીઓ ચોક્સાઈથી રજૂ થઈ છે, જે ફરી એકવાર પાત્રોના માનસપ્રવાહનું આલેખન છે. વાર્તાના અંતમાં જે ખુલાસા થયા છે, તે નિરજા દ્વારા વધારે સારી રીતે થઈ શક્યા હોત, પરંતું પ્રથમ પુરુષ એક વચનની કથનરીતિથી લખાયેલી નવલકથામાં શક્ય બનતા, તેને બાલીના મુખે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. ડોગ સ્ક્વોડની કામગીરી અને બાલીની પિન્શર કૂતરા સાથેની લડાઈ પણ યાદ રહી જાય તેવા દ્રશ્યો છે. (ફાંસલો નવલકથામાં ચંદન નામેચાની પોલીસ ડોગ સાથેની લડાઈની યાદ નવલકથા અપાવી દે છે.)


(રેફરેન્સ માટે નવલકથાના ૨૦૦૯ ના પુનર્મુદ્રણનો ઉપયોગ કરેલ છે.)