તાજેતરની પોસ્ટસ

August 05, 2010

ધી બુકમાર્ક - ચિરાગ ઠક્કર 'જય'



કોઈકે સાચું જ કહ્યું છે કે પુસ્તકો એટલે ખિસ્સામાં રહેલો બગીચો. હું એ બગીચો હંમેશા મારી સાથે જ લઇને ફરુ - મારા ખિસ્સામાં તો નહિ, પણ મારા બેક-પેકમાં. દળદાર પુસ્તકો ખિસ્સામાં તો સમાય ક્યાંથી? વાંચનનો શોખ ગાંડપણની હદ સુધી. સવારે ઊઠુ ત્યારથી રાત્રે ઊંઘુ ત્યાં સુધી હું વાંચન માટેના મોકા જ શોધતો ફરુ. જોકે મારા માટે તો એ શોખ નહી પણ જરૂરિયાત છે. જેમ શ્વાસ લઉ છું કે ખાઉ છું તેમ જ વાંચન કરુ છું. અને શ્રીમતીજીની પણ એ જ ફરિયાદ કે , તારા પુસ્તકો તો મારી સોતન છે!
એ ફરિયાદ હતી પણ તેને દૂર કરવા જ જાણે નવ મહિના પહેલા અમારા હુતો-હુતીના પરિવારમાં અક્ષાનું આગમન થયુ. અહીં લંડનમા તો આપણા ભારતની જેમ વડીલો કે ભાઇ-ભાભીથી ભરેલું ઘર ક્યાંથી હોય? અને પાડોશમાં કોણ રહે છે તે જાણવાની તો કોઇને ફુરસદ જ નથી હોતી. (પ્રાઈવસી, યુ નો?) માટે વર્કિંગ-કપલ માટે અહીં બાળ ઉછેર એ એક ભગીરથ કામ છે.
અમે છેવટે એવો ઉપાય અજમાવ્યો કે શ્રીમતીજી સવારે સાડા સાત વાગ્યે જોબ માટે નીકળી જાય અને બપોરે ત્રણ વાગ્યાની આસપાસ પાછા આવી જાય. ત્યાં સુધી અક્ષાને મારે સાચવવાની. પછી સાડા ત્રણે હું જોબ જવા નીક્ળું અને અક્ષાની જવાબદારી શ્રીમતીજીની. એટલે થાય એવું કે મારી સવારની એક આખી અલગ જ દુનિયા હોય - અક્ષા ઇન વન્ડરલેન્ડ. તેનો બ્રેકફાસ્ટ, તેના નેપી-ચેન્જ, તેના રમકડા - ટબુ, ટોમ અને ટીમી અને તેનો ઊંઘતા પહેલાનો કકળાટ, ઊંઘ દરમ્યાન મરક-મરક થતા હોઠ અને ઊઠ્યા બાદ મને બોલાવવા માટેના નિર્દોષ નખરા!
દરમિયાન મારા પુસ્તકો તો બિચારા ગૂંગળાતા રહે મારા બેક-પેકમાં. તેમને ઓક્સિજન મળે બપોરે પોણા ચાર વાગ્યે, જ્યારે હુ ઓક્સફર્ડ સ્ટ્રીટ જવા માટે બસ નંબર ૧૮ પકડું. પોણા ચારથી પોણા છ સુધીનો જર્ની ટાઇમ હું વિતાવુ વાંચનમાં. પીક-અવર્સનો ટ્રાફિક આમ પણ કંટાળાજનક હોય અને તેમા પાછી ૧૮ ની પચરંગી ભીડ એટલે તોબા! એટલે આજુબાજુ ક્યાંય પણ નજર ફેરવ્યા વગર હું ખૂંપી જાઉ મારી એક અલગ અનોખી દુનિયામાં. રાત્રે પાછાં વળતા પણ એજ દુનિયા - પુસ્તકો અને તેમાંથી ઉગી આવતા પાત્રો.
તમે નહિ માનો પણ મેઘાણીની રસધારના પાંચે ભાગ કે ડેન બ્રાઉનની દ વિન્ચીસ કોડકે અશ્વિની ભટ્ટની આખેટકે ઇરવિંગ વૉલેસની ધી વર્ડજેવા દળદાર પુસ્તકો મે આ ૧૮ નંબરમાં જ પૂરા કર્યા છે. તેમાં આવતા પાત્રો, તેમના ગમા-અણગમા, તેમના આનંદ અને તેમના તણાવ જાણે કે મારા પોતીકા બની જાય અને હું તેમાં એવો તે ઓતપ્રોત થઇ જાઉ કે ઘણી વાર તો મારી જોડે ઊંઘતા શર્માજીને પણ ભૂલી જાઉ ને ઘણી વાર તો ઊતરવાનું સ્ટોપ પણ ચૂકી જવાય ને પછી બે-ત્રણ સ્ટોપ આગળ શર્માજી અચાનક જાગી ઊઠે ને આજુ-બાજુ જોઇને બોલી ઉઠે, ઓ પુસ્તકીયા કીડા! આપણે તો નોર્થબીક પાર્ક ઇસ્પિતાલ પહોંચી ગયા અને તું હજુ બાંચે છે? તેઓ તેમની લાક્ષણીક યુ.પી.ની રીતે નો કરી નાખે છે. પછી ત્યાંથી અમે ઘર તરફ પાછા ચાલતા-ચાલતા આવીએ. વાતો કરવા માટેનો અમારો આ સૌથી ઉત્તમ સમય.
શર્માજી મારી બાજુની સ્ટ્ર્રીટ પર જ રહે છે અને મારી સાથે જ જોબ કરે છે. હોંશિયાર અને હસમુખો માણસ. ‘કદી મોળા નહિ પડવુંએવો જાણે કે તેમનો સ્પિરીટ. ઉત્તર પ્રદેશમાં જન્મ અને આઠ-દસ વર્ષ ગુજરાતમાં રહ્યા પછી અહીં લંડન આવ્યા. તેમનું હિન્દીની છાંટવાળું ગુજરાતી સાંભળવું એક આનંદાયક લ્હાવો છે.
હમણાથી શર્માજી અક્ષાને રમાડવા અવાર-નવાર ઘરે પણ આવતા રહે છે. પૈસે-ટકે સુખી એવા શર્માજી આમ તો હંમેશા હસતા જ હોય છે, પણ ઘણી વાર તેમના હાસ્યની પાછળ કરુણાની છાયા દેખાઇ આવે. તેમના કોલેજકાળ દરમ્યાન જ તેઓ મિત્રાના પ્રેમમાં પડ્યા અને ઘણા સંઘર્ષ બાદ તેઓ મિત્રાને પરણી શક્યા. જ્ઞાતિવાદ ઉપરાંત બીજી એક મોટી સમસ્યા હતી અને તે એ કે નાની ઉંમરથી જ મિત્રાને ટાઇપ ટુ પ્રકારનો ગંભીર ડાયાબિટીસ લાગુ પડેલો હતો અને તેણી ઘણા સમયથી ઇનસ્યુલીન પર જ હતી. ડોકટરોનો અભિપ્રાય એવો હતો કે ગર્ભાવસ્થા મિત્રા અથવા આવનાર બાળક કે બંને માટે ખૂબ જ જોખમકારક બની શકે છે માટે તેને ટાળવી એજ એક સેઇફ રૂટછે. માટે બધાની નામરજી હોવા છતાં પણ શર્માજી પરણ્યા હતા અને બધા સામાજીક ક્લેષથી કંટાળીને તેઓ અહી આવી ગયા હતા. અને હજીય આટલા લાંબા લગ્નજીવન બાદ પણ તેમણે એ જોખમ લેવાનું ટાળ્યું હતું. એકવાર આમ જ મારી સાથે ચાલતા-ચાલતા તેઓ ભાવુકતાપૂર્વક બોલી ગયા હતા કે બાળક નહિ હોય તો ચાલશે પણ હું મિત્રાને કદી જોખમમાં નહિ મુકી શકું.
કદાચ એટલે જ અક્ષા તેમને વિશેષ ગમતી હશે. તે, અને ઘણીવાર મિત્રા પણ, અક્ષાને રમાડવા આવી પહોંચતા. તેના માટે કંઇનુ કંઇ લેતા પણ આવે. અને હવે ધીરે-ધીરે અક્ષા પણ તેમને ઓળખતી થઈ ગઇ હતી માટે તેમના આગમનથી તે રડતી નહિ પણ ખુશ થઇને તેમની સાથે રમતી. શર્માજી ત્યારે ખૂબ ખુશ લાગતા અને મિત્રા પણ.
હંમેશની જેમ આજે પણ જોબથી પાછા ફરતી વખતે શર્માજી બસમાં ઊંઘી ગયા હતા અને હું આર્થર હેઇલીની ધી એરપોર્ટવાંચવામાં મગ્ન હતો. શર્માજી માટે બસ ઘોડિયાનુ કામ આપતી અને મારા માટે વાંચનાલયનુ. નવલકથા તેના અતિ રસપ્રદ અને ઉત્તેજક અંત તરફ ધસી રહી હતી. ‘ધી રોયલ એગોસીનામક વિમાનમાં એક પ્રવાસીએ બોમ્બબ્લાસ્ટ કર્યો હતો અને વિમાનના બે અનુભવી પાયલોટ વિમાનને બચાવવા ભરસક પ્રયાસ કરી રહ્યાં હતા. વિમાનના પેસેન્જરો અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ ટાવરની જેમ મારો જીવ પણ તાળવે ચોટેલો હતો. આજે તો મારે પુસ્તક પૂરુ કર્યા વિના ઘરે જવું જ નહોતું.
ત્યાંજ બસની ઇન્ફો સિસ્ટમમાં અમારા રેગ્યુલર સ્ટોપ બટલર્સ ગ્રીનની જાહેરાત થઇ. હું આજે ત્રણ-ચાર સ્ટોપ સુધી આગળ જઇને પુસ્તક પૂરુ કરવાના મૂડમાં હતો. પણ બદનસીબે શર્માજી એ જાહેરાત સાંભળીને ઉઠી ગયા. ઇચ્છા તો નહોતી પણ હવે મારે અક્ષાની દુનિયામાં પાછા ફરવાનું હતું અને મને હજી પેલા પેસેન્જરોની ચિંતા સતાવી રહી હતી. માટે મારુ પુસ્તક બંધ કરી અમે બસમાંથી નીચે ઉતર્યા.
જ્યારે પણ મારે પુસ્તક બંધ કરવાનુ હોય, ત્યારે તેના કોઇ પાનાનો ખૂણો વાળીને બુકમાર્ક કરવાનુ હું ટાળતો. એક તો મને મારા પુસ્તકોની દુર્દશા થાય તે ગમતુ નહિ અને બીજો વિચાર મને એવો આવતો કે જો કોઇ મારા બાળકના કાન આમળે તો મને ના ગમે અને આ પુસ્તકો પણ જે તે લેખકના માનસબાળ જ છે ને? માટે હું હેરો કાઉન્સિલ કે બ્રેન્ટ કાઉન્સિલની લાઇબ્રેરીમાં મળતા એક્દમ પાતળા પૂંઠાના બુકમાર્કસ હાથવગા જ રાખતો અને આવા સમયે તેનો ઉપયોગ કરી લેતો. પણ અક્ષાએ રમતા-રમતા એ બધા જ ફાડી નાખ્યા ત્યારથી મને મારા ખિસ્સામાંથી જે મળ્યું કોઇ ખરીદીની રસીદ કે પાંચ દસ પાઉન્ડની નોટ કે છેવટે ચોકલેટના રેપર તેનો ઉપયોગ હું બુકમાર્ક તરીકે કરી લેતો.
અત્યારે પણ બસમાંથી ઉતરતા મે ખિસ્સામાં હાથ નાખ્યો, જે મળ્યું તે ખરુ. ત્યાંજ મારા પગ નીચે કાંઇક કચડાયું હોય તેવો ખખડાટ થયો. મે જોયુ તો મેપલ નામક વૃક્ષનું ખરી પડેલું સૂકું પાંદડું હતું. અચાનક જ મને એક વિચાર આવ્યો. મે આસપાસ નજર દોડાવી અને એક બીજુ સૂકુ પાંદડું શોધી નાખ્યું અને તેને બુકમાર્ક તરીકે મૂક્યું અને મારા વિચાર પર મનમાં જ મલક્યો.
શર્માજીએ મારી એ મુસ્કાન પકડી પાડી. શું થયું ભૈયા? અમને પણ કહો કેમ મુસ્કાવ છો? તેમણે પૂછ્યું.
માનવજાતની મૂર્ખતાનો વિચાર આવ્યોને શર્માજી એટલે હસી પડાયું. મે ઉત્તર આપ્યો.
શું બાત છે! આજે કંઇ ફિલોસોફીના મૂડમા છો? અમને પણ બતાવો અમે નાના માણસો શું મૂર્ખામી કરીએ છીએ? તેમણે ફરીથી પૂછ્યું.
જુઓને, કુદરતે આપણને આ સૂકા પાંદડાના રૂપે અસંખ્ય બુકમાર્કસ આપ્યા છે અને હું ખિસ્સામાં કાગળના ટુકડા શોધતો હતો. મે થોડા વિચારપૂર્વક કહ્યું, કુદરતે આપણને પીવા માટે પાણી અને દૂધ આપ્યું છે અને આપણે કોક અને પેપ્સીની પાછળ ભાગીએ છીએ. કુદરતે આપણને ઘણું આપ્યું છે પણ આપણે તો ઘરકી મુર્ગી દાલ બરાબરજેવો વર્તાવ કરીએ છીએ, ખરું ને?
સાવ સાચી બાત કહી તમે પછી તેમણે મારી સામે એક ધારદાર નજર નાખીને કહ્યુ, આપણે બધા ઘર કી મુર્ગી દાલ બરાબરજ માનીએ છીએને? સાચુ કહું, તમારી પુસ્તકોની દુનિયા અને ખરી દુનિયા બચ્ચેનું સાચું બુકમાર્ક તો તમારી અક્ષા છે, ખરુ ને?
            અચાનક મારા દિલમાં એક ગિલ્ટ ફીલીંગઉભરાઇ આવી અને તે શમી ત્યારે તેની સાથે પેલા વિમાનના પ્રવાસીઓની મારી ઉત્ક્ટ ચિંતા પણ લેતી ગઈ. અમે ઘર તરફ ચાલવા લાગ્યા અને હું વિચારવા લાગ્યો કે મારી અક્ષા શું કરતી હશે? રમતી હશે કે ઊંઘી ગઈ હશે? મને યાદ કરતી હશે કે મારી જેમ?
-ચિરાગ ઠક્કર જય
                              ૨૮ જુલાઇ, ૨૦૧૦.

No comments:

Post a Comment

આપને શું ગમ્યું ને શું ખટક્યું એ જરૂર કહેજો. આભાર.