તાજેતરની પોસ્ટસ

December 07, 2016

'સંભવામી યુગે યુગે'થી શરૂ થયેલી વ્યક્તિપૂજા અને ભ્રષ્ટાચારની ગંગા

જયલલિતાના મૃત્યુ પછી જે રીતે છાજીયા લેવાઈ રહ્યાં છે એ જોઈને બધાંને એ પ્રશ્ન તો થયો જ હશે કે જયલલિતાએ એવું તે શું કરી નાખ્યું કે આખું તમિલનાડુ અમ્મા-અમ્મા કરીને રડી રહ્યું છે?

આમ તો વ્યક્તિપૂજા આખા ભારતમાં અને આખી દુનિયામાં છે પણ દક્ષિણ ભારતમાં તે વિશેષ જોવા મળે છે અને રજનીકાંત, જયલલિતા વગેરે તેના ઉદાહરણો છે. ભારતના અન્ય ભાગમાં પ્રજા અમિતાભ બચ્ચન જેવા અભિનેતાને પણ રાજકારણમાં ટકવા દેતી નથી જ્યારે દક્ષિણ ભારતમાં તો લોકપ્રિય અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ એક ઉંમર પછી રાજકારણ સાથે સંકળાતા અચૂક જોવા મળે છે. કારણ?

અત્યારે તમિલનાડુની જનતાને અમ્મા કેન્ટિન અને અમ્મા ફાર્મસી જેવા લાભ આપ્યા છે, તે યાદ આવે છે. અમ્મા કેન્ટિનની શરૂઆત થઈ એ સમયે તો એવા સમાચાર જોયાનું પણ યાદ છે કે બાઈક લઈને નોકરીએ જનાર મધ્યમવર્ગીય પુરુષ પણ ત્યાં ૧ રૂપિયામાં ઈડલી ખાવા ઊભો રહેતો. એટલે શું આપણી પ્રજાને મફતમાં કે સસ્તી વસ્તુઓ આપે એવા નેતા ગમે છે? દિલ્હીના વર્તમાન મુખ્યમંત્રી કેજરીવાલ અને તેમણે આપેલા વચનો અને તેમને મળેલો અભૂતપૂર્વ વિજય પણ આ અનુસંધાનમાં યાદ આવ્યા વિના રહે નહીં.

કોઈને એ યાદ આવે છે કે આ અમ્મા જ ભ્રષ્ટાચારના ભયંકર આરોપમાં ઘેરાયા હતાં અને તે સમયે તેમની સંપત્તિ, સાડી અન સેંડલના આંકડા પણ જાહેર થયા હતા. એક સમયે ભારતના સૌથી ભ્રષ્ટાચારી નેતા તરીકે લાલુ પ્રસાદ યાદવ અને જયલલિતાના નામ એક સાથે જ લેવાતા હતા. ગયા વર્ષે જ્યારે એ જેલમાં ગયા ત્યારે પણ ત્યાંની પ્રજાએ તો ગાંડપણ જ દર્શાવ્યું હતું. વાજપાઈજી વાળી સરકારને ૧૩ દિવસમાં ગબડાવવામાં પણ ચાવીરૂપ ભૂમિકા આ અમ્માએ જ ભજવી હતી, એ યાદ છે?

લોકશાહીમાં રહેતી પ્રજા નાગરિક બની રહેવાના બદલે રાજકારણીઓને રાજા ગણે અને પોતે તેની પ્રજા જેવું વર્તન કરે, એ ખરેખર આપણી લોકશાહી માટે શરમજનક ઘટના છે.

બહુ વિચાર કરતાં મને તો આ ગાંડપણ પાછળનું પ્રમુખ કારણ લાગે છે આપણા ધર્મગ્રંથોમાં આપવામાં આવેલું 'સંભવામિ યુગે યુગે' વાળું વચન.

ધર્મગ્રંથોમાં જે લખવામાં આવ્યું છે, તેમાંથી આપણે એટલું જ તારવવાનું છે કે (૧) દરેક યુગમાં એવા કાર્યો કરવાની આવશ્યકતા ઊભી થાય છે, જે કરવાથી દેવ કે ભગવાન જેવો દરજ્જો મળી શકે છે. જેમ કે ગાંધીજી અને તેમણે કરેલા કાર્યો. (૨) કોઈ પણ સમયે અયોગ્ય કામ કરનારને દંડવા માટે કોઈને કોઈ તો અવશ્ય હાજર હોય જ છે એટલે એ દંડની બીકે પણ એવા અયોગ્ય કામમાં ભાગીદાર ન બનવું જોઈએ.

પણ આપણે શું તારવ્યું? એજ કે દરેક યુગમાં એવું કોઈને કોઈ જન્મે છે જે એ યુગના બધા લોકોનો ઉદ્ધાર કરી દે છે. એટલે આપણે તો માત્ર એ વ્યક્તિની શોધ કરીને એનું શરણું પકડી લેવાનું. આપણે કોઈ કામ કરવાના નથી. એ કામ કરવા કોઈ આવશે અને આપણે તો ખાલી એ વિભૂતીના ચરણોમાં ૧૦ રૂપિયાની પ્રસાદ નામની લાંચ આપીને, એના નામના નારા લગાવીને, એનો જયજયકાર કરીને, ચમત્કાર થશે એવી આશા રાખીને બેસી રહેવાનું છે.

આવા અવતારોની રાહમાં ને રાહમાં તો આપણે અસંખ્ય આસારામો અને જયલલિતાઓ ને આપણા માથે બેસાડ્યા છે. આપણે ક્યારે લોકશાહીના નાગરિક બનીશું અને તારણહારની આશા સિવાય આપણા કામ જાતે કરવાનો નિર્ધાર કરીશું?

June 09, 2016

શ્રી વિનોદ ભટ્ટના આશીર્વાદ, "તું ગુજરાતી વાંચી શકે અને વાંચતી રહે!"

          ગઈકાલે (8/6/16) 'ગુજરાતના વિનોદપુરુષ' શ્રી વિનોદ ભટ્ટને જ્યારે રમણભાઈ નીલકંઠ હાસ્ય પારિતોષિક અર્પણ થવાનું હતું, ત્યારે ત્યાં જવાનું પૂરું આયોજન હતું. છેલ્લી ઘડીએ પેલા ઈન્ટરનેટના ત્રિકાળજ્ઞાની બની બેઠેલા ગૂગલદેવ સાથે કરેલા એક કરાર મુજબ બધાં જ કામ બાજુએ મૂકીને તાકીદનું કામ કરવું પડ્યું એટલે જઈ શકાયું નહીં. જીવનમાં ઘણી બધી આનંદની ક્ષણો આપનારા શ્રી વિનોદ ભટ્ટને અંતરથી અભિનંદન.

          ગયા મહીને પુસ્તક મેળામાં શ્રી વિનોદ ભટ્ટે મારી દીકરી આર્નાને આશીર્વાદ આપ્યાં હતાં, "તું ગુજરાતી વાંચી શકે અને વાંચતી રહે એવા આશીર્વાદ!" જોકે ૨૦૧૫ના પુસ્તક મેળામાં આર્નાને વિનોદદાદાની સાથે-સાથે તારકદાદાના આશીર્વાદ પણ મળ્યા હતા!

April 23, 2016

જીવીશ, બની શકે તો, એકલાં પુસ્તકોથી



વિશ્વ પુસ્તક દિવસ નિમિત્તે એક Bibliophile તરફથી સર્વે પુસ્તક પ્રેમીઓને Bookaholic બની રહેવાની શુભેચ્છાઓ!  ફરીવાર એજ સંકલ્પ, "જીવીશ, બની શકે તો, એકલાં પુસ્તકોથી."

December 30, 2015

જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કારથી સન્માનીત શ્રી રઘુવીર ચૌધરી સાથે

હજી હમણાં જ શ્રી રઘુવીર ચૌધરીએ 'ઇક્ષ્વાકુના વંશજ'ના અનુવાદની નોંધ લીધી હતી (૧૩/૧૨/૨૦૧૫), હમણાં જ ભુજમાં તેમની સાથે પરિચય થયો હતો (૨૫/૧૨/૨૦૧૫) અને ગઈ કાલે જ તેમને જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર મળ્યાના સમાચાર જાણીને આનંદ થયો હતો. અને આજે (૩૦/૧૨/૨૦૧૫) 'ઓમ કોમ્યુનિકેશન'ના પૂર્વનિયોજીત કાર્યક્રમમાં તેમને સાંભળવો ગયો અને તેમની સાથે તસવીર લેવાનો મોકો મળી ગયો. આનંદ આનંદ!

December 13, 2015

બોલચાલની ભાષામાં ભાવાનુવાદિત પુસ્તક 'ઇક્ષ્વાકુના વંશજ' - શ્રી રઘુવીર ચૌધરી

આભાર શ્રી રઘુવીર ચૌધરીજી. આપના દ્વારા લેવાયેલી નોંધ અને આપના સૂચન, બંને શિરોધાર્ય.

દિવ્ય ભાસ્કર, રસરંગ પૂર્તિ, પાન ૫, તા. ૧૩/૧૨/૨૦૧૫

December 11, 2015

મા... મારી મા - અશ્વિની ભટ્ટ

     હું હીંચકે બેસું અને તે પણ સાથે આવીને બેસે, ક્યારેક હું જાણે હમણાં જ જનમ્યો હોઉં તેમ મારી સામે અનિમેષ જોતી રહે, એકાએક તેનો હાથ મારા માથે મૂકે અને ધીરેથી કહે, તું સાચે જ ઘરડો થઈ ગયો છે. મને બાળક તરીકે, ગોદમાં રમતા ભૂલકા તરીકે જોવાની તેની આદતનું એ પરિણામ હશે કે પછી સાચે જ તેને હું બદલાયેલો લાગતો હોઈશ?
ધ અશ્વિની ભટ્ટ (The Ashwinee Bhatt) 
     નાનપણમાં તેણે મને કેટલીય વાર પીટ્યો હતો, તેની હથેળી અને આંગળીઓના સોળ પણ મારા બરડે ઊઠી આવતા, હું રોષે ભરાતો, રીસાતો, ઘરની બહાર ચાલી જતો.  રાત પડતી અને મારી પીઠ પર તેનો હાથ ફરતો, મારા બરડા પરના સોળ જાણે ભૂંસાઈ જતા, વાત્સલ્યની ઠંડક મારી પીઠ પર પ્રસરતી અને સોનેરી સોણલામાં હું ખોવાઈ જતો. પરીઓનો દેશ કેવો હોય છે એ આજે હું ભૂલી ગયો છું અને હવે ગુસ્સે થઈ જાઉં છું, ક્યારેક મેં કદીય ના બોલ્યુ હોય એવું બોલી નાંખું છું, તેને ન ગમે તેવું વર્તન પણ કરી બેસું છું, તે હજુય ગુસ્સે થાય છે. પણ હવે મને થપ્પડ મારતી નથી, મારે બરડે સોળ ઊઠતા નથી કે પહેલાની જેમ હું રીસાતો નથી. હું મોટો થઈ ગયો છું અને એટલે 'એ નહીં સમજે' કહીને તડજોડ કરી નાખું છું.  મારા મગજમાં જાણે કે ગણિત પેઠું છે, વાત્સલ્યને બદલે સમજદારી... અણસમજની મારી વ્યાખ્યા બદલાઈ ગઈ છે. હું ભણતર પામ્યો છું, મા તેવી ને તેવી જ છે, વર્નાક્યુલર ફાઇનલ ભણેલી.
     જિંદગીનાં વર્ષોએ મને રૂક્ષ બનાવ્યો છે, સંવેદનશીલતાની જગ્યા સહનશીલતાએ લીધી છે, પહેલાની જેમ કજીયો કરવાનું હું ભૂલી ગયો છું અને એટલે મારી પીઠ પર ઠંડક વળતી નથી, ક્યારેક મા સામે જોઈ લઉં છું અને કલમ થંભી જાય છે. મને ઘાણીમાં ફરતા બળદ દેખાય છે, ઘમ્મર વલોણે ઝુમતી એક જુવાન સ્ત્રી દેખાય છે તો ક્યારેક વળી ઘંટીના પડ પર  ઝૂકીને એક પગ લંબાવીને, ઘંટીની ઘરઘરાટી સાથે ગવાતું ગીત સંભળાય છે.
     એ બધું બદલાયું છે, કેરીના ઢગલા પર બેસીને કેરી ચૂસવાનો આનંદ છેલ્લા ત્રીસ વર્ષમાં ક્યારેય માણ્યો નથી, ઘઉંના ઢગલા પર ઘરના માળિયામાંથી ભૂસકા મારવાનુંય હવે બનતું નથી. કેરી હવે ગાડામાં આવતી નથી. થેલીમાં આવે છે. નંગને હિસાબે આવે છે, ઘઉંના થેલાને બદલે એલ્યુમિનિયમના ડબ્બામાં બે કે ત્રણ કિલો ઘઉં દળાય છે. માએ આ બધી પરિસ્થિતિ જોઈ છે. તે મહિનાની છેલ્લી તારીખે પણ હસતી હોય છે. તેણે મને જન્મ આપવાનું દર્દ વેંઢાર્યું છે. હું સામે છું તે જ તેને માટે બસ છે. છતાંય તેની આંખોમાં ખાલીપો છે, તે હીંચકે બેસે છે અને ગૂઢ વિચારમાં પડી જાય છે, તેની આસપાસ એકલતાની જવનિકા ઢોળાય છે, તેનું હ્દય ગૂંગળાય છે, છેલ્લા ચાર દાયકાથી તે એકલી છે. તેના કમરામાં એક છબી છે, મારા પિતાજીની, મારે માટે એ છબીનું અસ્તિત્વ આંશિક છે... ક્યારેક એ છબી પાસે જાઉં છું અને ઉર્મિઓ ઘેરી વળે છે, ક્યારેક... મને સમય નથી. દોડતી જિંદગીની આ ગાડીનો હું બેફામ મુસાફર બની ગયો છું... મારે ક્યાં જવું છે? શું કરવું છે?.. કેમ દોડું છું?.. શું પકડવા મથું છું?.. વિચારવાનો સમય નથી... હું બસ દોડ્યા કરું છું....
     પણ મા હીંચકે બેસીને માળા કરે છે... એના ચહેરા પર નિસ્પૃહતાનો અંચળો ઘર કરી ગયો છે, તેણે વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર કરી નાખ્યો છે. તેના જીવનમાંથી રોમાંચ ચાલી ગયો છે. તેની યાદને પણ તેણે સ્થિતપ્રજ્ઞની જેમ સંકેલી નાખી છે... તે રાહ જુએ છે શરીરની ઘડિયાળની ચાવી ઊતરી જાય તેની...
     હું ચાવી મચડ્યા કરું છું, ઘડિયાળની સ્પ્રિંગો તંગ કરતો જાઉં છું, મારી માને તેની ચિંતા છે. તેના ચહેરા પરનો સંન્યાસ તે મને આપવા મથે છે. આંખોમાં મોતિયા છતાં તેની કીકીઓનું માર્દવ ઘટ્યું નથી... એ કીકીઓમાં ઝરતું, વરસતું ઓજસ જાણે, અજાણે મારા પર ઢોળ્યા કરે છે... તેની જિંદગી સંકેલાશે ત્યારે એ આંખો મીંચાશે... ઓજસ ઓસરી જશે... બરડા પરના ઓજસ તો ક્યારનાય ભૂંસાઈ ગયા છે... અને ચામડી નીચે ચરબીનો થર લાગ્યો છે. એ દિવસે હું રડીશ અને પછી... કાંઈ નહીં... એ જ રફતારે હું ગાડી પકડવા દોડીશ, મૃગજળ પીવા મથીશ, ક્યારેક તેની છબી સામે જોઈશ, મારા બરડા પર ફરીથી સોળ સોળે કળાએ ખીલી ઊઠે તેની ઝંખના કરીશ... અને એ સોળને લૂંછવા... ભૂંસવા એ હથેળીનો સ્પર્શ ઝંખતો રહીશ...
     મા તો દિગંતના પ્રવાસે ચાલી ગઈ હશે, એક દિવસ મારે પણ એ પ્રવાસે જવાનું આવશે અને ત્યારે ફરી વખત એક ચકરાવો શરૂ થશે... માની ઝંખનામાં હું પુનર્જન્મની વાટ જોતો વિરમીશ.

(પુસ્તકઃ Love you મમ્મી, સંપાદનઃ રાજ ભાસ્કર, પ્રકાશકઃ બુક શેલ્ફ, અમદાવાદ, મૂલ્યઃ ૩૫૦ માંથી સાભાર) 

November 06, 2015

અમીશ ત્રિપાઠીનું 'ઇક્ષ્વાકુના વંશજ'

મિત્રો,

     આજે મારા દ્વારા અનુવાદિત ૧૪મું પુસ્તક પ્રગટ થઇ ગયું છે. 'ભારતના પ્રથમ સાહિત્યિક પોપસ્ટાર' તરીકે વિખ્યાત અમીશ ત્રિપાઠીએ 'શિવકથન નવલકથાત્રયી' પછી 'રામ ચંદ્ર શ્રેણી'નું પ્રથમ પુસ્તક 'ઇક્ષ્વાકુના વંશજ' નામે આપ્યું છે. 

   
 'રામાયણ'ની વાર્તા તો અાપણે બધાં જ જાણીએ છીએ પણ તેમાં કેટલીક વિગતો ખૂટતી હોય તેમ નથી લાગતું? જેમ કે, 'રામાયણ'ના પ્રારંભમાં જ રાજા દશરથ એક યુદ્ધ લડે છે અને તેમાં જ કૈકેયીને તેની કોઈ પણ બે ઇચ્છાઓ પૂરી કરવાનું વચન આપે છે, પણ એ યુદ્ધ તેમણે કોની સાથે કર્યું હતું? સ્વયં ખૂબ જ શક્તિશાળી હોવા છતાં મહર્ષિ વિશ્વામિત્રને અસુરો સામે લડવા માટે બાળ રામની જરૂર શા માટે પડે છે? માત્ર ભ્રાતાભક્તિને કારણે જ ભરત રામની પાદુકાને રાજસિંહાસન પર સ્થાન અાપે છે કે તે સમયની કોઈ રાજકીય ગણતરી પણ તેમાં રહેલી છે? અત્યંત બુદ્ધિશાળી માનવામાં આવતી સીતા માત્ર મૃગચર્મ માટે રામને કેમ મૃગ પાછળ મોકલે છે? કેવી રીતે રાવણે બનાવી સોનાની લંકા?

     અમીશની વાતમાં શ્રદ્ધાથી વધારે મહત્વનો હોય છે તર્ક અને અાવા કેટલાયે પ્રશ્નોના ઉત્તર તેમણે 'ઇક્ષ્વાકુના વંશજ'માં આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. એટલે જ તત્કાલીન ભારતના સૌથી વધુ વેચાતા લેખક અમીશ ત્રિપાઠીના આ પુસ્તકને વાંચવું જ રહ્યું.

     'નવભારત સાહિત્ય મંદીર' દ્વારા પ્રકાશિત આ પુસ્તક Dhoomkharidi.com અને Amazon.in પર પણ ઉપલબ્ધ છે.